Chiapas ayaklanmasi ve yeni dünya düzeninde sinif mücadelesinin gelecegi

Harry Cleaver

Eger buraya bana yardim etmeye geldiyseniz
Zamaninizi bosa harciyorsunuz
Yok eger kurtulusunuz benimkine bagli oldugu için geldiyseniz
O zaman birlikte çalisalim
Yerli Kadin

Meksikaâ??nin Chiapas eyaletindeki Zapatista Ulusal Kurtulus Ordusuâ??nun (EZLN) silahli ayaklanmasi, sadece 500 yillik direnis tarihi içinde yeryüzünün sefilleri tarafindan gerçeklestirilmis baska bir protesto mu? Yoksa köylüyü partiye katarak örgütlemeye ve devleti ortadan kaldirmaya yönelik basarisizliga ugramis önceki Leninist çabalarin önceden mahkum edilmis bir tekrari mi? Ya da isyanla ilgili, derin etkileri olabilecek ve su anki dönemde nasil mücadele etmek gerektigi konusunda bize bir seyler ögretebilecek seyler var mi? Bence yanit su ki Maya Yerlileriâ??nin Chiapasâ??taki eylemleri ve bu eylemlerin Meksikaâ??da, Kuzey Amerikaâ??da ve dünyanin dört bir yaninda nasil dolastigi hepimiz için gerçekten yasamsal dersler içeriyor.

Mücadelenin Elektronik Yapisi
1 Ocak 1994â??te harekete geçirilen olaylar dizisiyle ilgili en çarpici sey, mücadelenin haberlerinin dolasim hizi ve sonuçta ortaya çikan destegin harekete geçmesindeki çabukluktu. Ilk olarak, EZLN ilk günden bu yana, bildirilerini ve sonraki resmi açiklamalarini haber medyasinin genis bir kesimine fakslayarak eylemlerini etkin bir sekilde toplumsallastirabildi. Ikinci olarak, eylemlerinin ve taleplerinin kitle medyasi yoluyla dolasimi -bu dolasim etkin olarak gerçeklesiyordu; çünkü tamamen beklenmediktiler ve â??haberâ? olmaya yetecek degere sahiptiler- Meksikaâ??nin hem içindeki hem disindaki olaylarla ilgilenen çok sayidaki insani baglayan bilgisayarli iletisim aglari yoluyla talepler ve eylemler hakkindaki raporlarin kendiliginden ve ayni sekilde hizli bir yayilimi tarafindan tamamlanmis ve güçlendirilmisti.
Peacenet (örnegin carnet.mexnews), Internet (örnegin Mexico-L, Native-L, Centam-L) ve Usenet (örnegin soc.culture.Mexican, soc.culture.Latin-American) gibi aglardaki toplantilarda ve listelerde yildirim hiziyla iletilen bu yayilim, aglardaki özel olarak ilgili olan insanlar tarafindan biriktiriliyor, düzenleniyor, derleniyor ve bazen sentezlenerek yeniden yayiliyordu. Albuquerqueâ??daki New Mexico Üniversitesiâ??ndeki Latin Amerika Veri Tabani (Latin American Data Base), Chiapas Newsâ??ün genis kapsamli bir özetini düzenli olarak çikarmaya basladi. Tarim ve Ticaret Politikasi Enstitüsü (The Institute for Agriculture and Trade Policy) ise Chiapas Digestâ??i çikarmaya basladi. Uygulamali Antropoloji Bilgisayar Agiâ??nin (The Applied Anthropology Computer Network) Meksika Kirsal Kalkinma (The Mexican Rural Development) tartisma grubu, haber ve analizleri derlemeye baslayarak kolay erisilebilir bir site -Chiapas-Zapatista News- yoluyla ulasilabilir hale getirdi. Teksas Üniversitesiâ??ndeki Latin Amerika Çalismalari Enstitüsü (The Institute of Latin American Studies) kendi sitesindeki dosyalari kopyaladi. Bu kaynaklarin var oldugunun ve onlara ulasma yollarinin bilgisi, bilenlerden (Meksika uzmanlarindan) bilmek isteyenlere (ayaklanmaya ilgi duyan herhangi birine) geçmis oldu.
EZLN belgeleri ve raporlari dolastikça tüm bunlar ayni anda tartismalar, Chiapas hakkinda derin bilgiye sahip olanlardan â??örnegin bölgede arastirma yapmis akademisyenler, insan haklari ihlalinin uzun tarihiyle ilgilenen insan haklari savunucularindan- gelen ek bilgiler, gelisen durum ve onun arka planiyla ilgili sayilari hizla artmakta olan analizler dogurdu. Elektronik olarak dolasan bu bilgi ve analizlerin tamami isçi sinifi mücadelesinin daha geleneksel haber akisi araçlarini -militan gazete, dergi ve radyo istasyonlarini- besledi.

NAFTA Karsiti Hareketin Arka Plani
Bu yayilimin hizi, sadece bu gibi aglarin teknik kapasitesinden degil, daha çok politik heveslilikleri ve militanliklarindan kaynaklaniyordu. Chiapasâ??taki isyanin haberlerinin ve analizlerinin bu hizli yayilimina temel olusturan sey Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlasmasiâ??na (NAFTA) karsi mücadele deneyimi olmustu.
Son birkaç yildir NAFTAâ??ya karsi mücadele; Kanadaâ??da, Amerika Birlesik Devletleriâ??nde ve Meksikaâ??da büyümekte olan taban gruplarinin koalisyonu seklini aldi. Her ülkede, The Mexican Action Network on Free Trade (Meksika Serbest Ticaret Üzerine Eylem Agi) gibi yeni ticaret anlasmalarina karsi olan birkaç yüz grubun bir araya gelmesiyle olusan genis bir koalisyon kuruldu. Bu birlikte örülüs, kismen ortak tartismalar ve eylemler, kismen de anlasmanin anlami ve sonuçlariyla ilgili bilgi ve analizlerin paylasilmasi yoluyla gerçeklestirildi. Bilgisayar iletisimleri giderek gruplar ve bireyler arasinda olaganüstü hizli bir paylasim için temel bir politik araç haline geldi. Ayni iletisim süreçleri her ülkedeki koalisyonu Bati Yariküresiâ??nde daha önce görülmemis bir sekilde birbirine bagladi. Bir bütün olarak NAFTA karsiti kampanya bazen â??kutsal olmayan ittifakâ? olarak anildi. Çünkü hareketi olusturan taban aglarinin yanisira (AFL-CIOâ??nun liderligi ve Pat Buchanan ve Ross Perot gibi politikacilarin da dahil oldugu) farkli farkli muhafazakarlar NAFTAâ??nin lanetlenmesine ses verdi. Otonom bir hareketi atama ya da tazmin etme gibi politik manevralar (ister ABDâ??de, ister Kanada ya da Meksikaâ??da olsun) Amerikan politikasina özgü bir seydir. Ancak bu çabalar sonuçsuz kaldi ve hareketin niteligi ve örgütlülügü bir bütün olarak sürüyor. NAFTA karsiti hareket anlasmanin onaylanmasini engellemediyse de NAFTAâ??nin etkisini izlemeye yönelik çabalar ona karsi mücadeleyi kolaylastirmak için hala sürüyor ve amaç açik bir sekilde anlasmanin iptali.

Yeni Bir Örgütsel Biçim
Özel bir konu olarak anlasmanin ötesinde, ittifakin insasi sürecinin kendisi, (Kuzey Amerikaâ??da daha önce baglantisiz ve ayri ayri olan her çesit hareketi baglayarak) yeni bir örgütsel biçim, rizomatik bir biçimde bagli olan otonom gruplarin bir çesitliligini yaratti.
Bu örgütsel biçimin EZLNâ??nin savas ilanina yanit verebilir olusu kendi bilesiminden kaynaklaniyor. En bastan beri, NAFTAâ??ya karsi çikmak üzere olusturulan ittifaklar, sadece (üretim alanlari Meksikaâ??ya kaydirildikça islerini kaybetme tehdidi altinda kalacak ABD isçileri, ABD sermayesinin isgalinden kaygi duyan Meksikalilar gibi) dogrudan ilgilendirenleri degil ayni zamanda ticaret iliskilerinin bu kapitalist yeniden örgütlenisindeki dolayli tehditleri görebilen ve mesela ekolojist eylemciler, kadin gruplari, insan haklari örgütleri ve evet, kitadaki yerli gruplarin örgütleri gibi genis bir çesitlilik gösteren bir diger kesimi de içeriyordu. NAFTAâ??ya karsi mücadele yillari boyunca belli sorunlar hakkinda gruplarin tezlerini içeren yazilar dolasti, çalismalar yapildi, tüm bu gruplarin kaygilarinin baglantisinin ne oldugu üzerine tartismalar ortaligi kasip kavurdu. Bu bilesen gruplari daha önce zayiflatan unsurlar olarak ayriliklarin ve yalitilmisligin asilmasi noktasinda NAFTA karsiti mücadele hem bir katalizör hem de bir araç islevi gördü.
Dolayisiyla Zapatista Ulusal Kurtulus Ordusu San Cristobalâ??a ve diger Chiapas kentlerine yürüdügünde sadece yerli halklarin mücadelesiyle ilgilenenler degil, NAFTA karsiti mücadelelerin çok daha genis örgütsel baglari da hizli bir tepki verdi. Halihazirdaki bilgisayar toplantilari ve NAFTA karsiti ittifaklarin listesi, gruplarin genis bir bilesimi tarafindan günlük olarak sürdürülüyordu. Bu yüzden EZLNâ??ye destek için harekete geçenlerin bir çoguna mücadeleleri ile ilgili ilk bilgiler, NAFTA Monitorâ??ün â??trade.newsâ? ya da â??trade.strategyâ? üzerine Peacenetâ??e ya da Internet yoluyla gönderdigi düzenli postalardan geldi. EZLNâ??nin sözcüleri NAFTAâ??yi açik bir sekilde lanetlemeseydi de ve saldirilari anlasmanin Meksikaâ??da geçerli olacagi ilk günle çakismasaydi da baglantilar NAFTA karsiti ag yoluyla yapilabilir ve anlasilabilirdi.

Iletisimsel Eylemden Fiziksel Eyleme Geçis
Bu önceden varola gelen baglantilarin yapisi, haberlerin ve bilginin inanilmaz hizli yayiliminin nasil sadece analizler ve yazili destek bildirimleriyle degil, ayni zamanda genis bir fiziksel eylem çesitliligi ile de sürdürüldügünü açiklamaya yardim ediyor. Ocakâ??in ilk günlerinden Å?ubatâ??a kadarki süreçte sasirtici olan sey uluslararasi dayanisma gelenegi olan küçük solcu gruplarin yaygin ve içten destek gösterileri degil, daha çok ve hatta daha önemlisi; sadece sokaklari ele geçirenlerin degil (örnegin Meksikaâ??daki dev gösteriler ve ABD, Kanada boyunca yayilmis olan, genellikle Meksika konsolosluklarinda gerçeklestirilen daha küçük gösteriler) hükümetin eylemlerini elestirel gözetime tabi tutan, suçlarini belgeleyen ve bunlari topluma duyurarak hükümet baskisini sinirlandirmak üzere temsilcilerini Chiapasâ??a yollayan diger gruplarin hizli hareketlenmesiydi. Bu gruplarin eylemlerinin -ve daha sonra kanitlarinin ve bildirilerinin hizli akisinin- devletin askeri karsi saldirisini köreltmeye katkisi oldugu süphe götürmez. Bu eylemler, Meksikaâ??daki diger bütün protesto biçimleriyle beraber ya da degil, hükümetin askeri baski üzerinde daha az israr etmesine, araciligi kabul etmesine ve aslinda (eger yapabilse her halükarda) açikça dümdüz etmeyi tercih edecegi silahli bir düsmanla görüsmeler yapmayi kabul etmesine yardimci oldu.

Otonom Yerli Hareketi
Bu eylemlerde özellikle önemli olan sey, sadece (son yillarda böylesi müdahaleler yapabilme kapasiteleri artmakta olan) hem dini [The Catholic Bishops of Chiapas (Chiapas Katolik Piskoposlari), The Canadian Inter-Church Commumity on Human Rights in Latin America (Latin Amerikaâ??daki Insan Haklari Üzerine Kanada Kiliseler Arasi Komite) gibi] hem de seküler olmak üzere [Amnesty International (Uluslararasi Genel Af), Human Rights Watch (Insan Haklari Gözlemcisi) , The Mexican National Network of Civil Human Rights Organizations (Meksika Sivil Insan Haklari Örgütleri Ulusal Agi)] insan haklariyla ilgili gruplar degil, ayni zamanda belli bir süreden beri uluslararasi ölçekte ve yerel olarak artan bir sekilde örgütlenen yerli halklarin hareketiydi.
Son birkaç yildir Meksikaâ??da Yerli ve köylü gruplar ve topluluklar, ihtiyaç duyduklari seyler -okul, temiz su, topraklarini geri almak, devletin baskisindan (polis ve ordu iskencesi, hapisler ve cinayetlerden) kurtulma ve dahasi- için mücadele edebilmek üzere isbirligi aglari gelistiriyorlar. Katilimci topluluklarin azili otonomisi verili olarak -bazen geleneksel etik kültüre ve dile dayali- bu aglar yukarida anlatildigi gibi bir elektronik ag olarak -yatay ve hiyerarsik olmayan bir biçimde- sekillenmislerdir. Å?üphesiz katilimcilarca â??aglarâ?a (network) tercihen kullanilan terim â??â??ag(net)â? terimi yakalanmayi çagristiriyor- her kullananin ihtiyacina (baska bir deyisle beden biçimine) göre kendisini yeniden düzenleyen, gevsek dokunmus ipten yapilmis, sik kullanilan ve asilabilen bir uyku araci anlamina gelen â??hamakâ? terimi. Köylü ve yerli topluluklari birbirine baglamak için gelistirilen bu aglar sadece kirsal kesimdeki köylüleri baglamiyor, ayni zamanda kirsal-kentsel göçmenlerce yaratilmis mahallelerin kirsal kökenleriyle yakin iliskilerini korudugu kentlere de ulasiyorlar.
Açik bir sekilde tanimlanmis Yerli kültürüne ve dillerine sahip olan birçok yerli grup kendilerini sadece savunmaci bir biçimde örgütlemeyip bölgesel ve uluslararasi ittifaklar yaratabilmek için mekanlarin bir tarafindan diger tarafina birbirlerine uzaniyorlar. Bu süreç sadece Meksikaâ??da degil, Amerikaâ??nin büyük bir kisminda ve ötesinde birkaç yildir hizlanarak devam ediyor. 1960â??li yillarin ortasi kadar erken bir tarihte Kuzey Amerikaâ??daki Siyah Sivil Haklar Hareketi örnegi sayesinde yeni çabalara özenen ve Güney ve Orta Amerikaâ??da topraklarina yönelen devlet destekli saldirilar tarafindan eyleme zorlanmis olan (örnegin Amazonâ??un çevrilmesi) yerli halklar, birlik ve karsilikli yardimlasma yoluyla kendilerini yalitan ve zayiflatan mekansal ve politik bölünmeleri asiyorlar.
1990 yilinda Ekvator, Quitoâ??da Yerli Halklarin Birinci Kitasal Bulusmasi (First Continental Encounter of Indigenous Peoples) düzenlendi. 200â??den fazla yerli ulustan delege bulusmaya bütün bir küreden katildi ve kitasal bir birlik gerçeklestirmek üzere isbirligine dönük bir hareket baslatti.1991 yilinda Panamaâ??da sonraki bir toplantida süreci devam ettirmek için Yerli Uluslar ve Örgütlerin Kitasal Koordinasyon Komisyonu (Continental Coordinating Commission of Indigeneous Nations and Organizations-CONIC) kuruldu. Bu çabanin temel sembolü ve metaforu dolanmis boyunlariyla bir kartal ve akbabaydi. Gelenege göre kartal Kuzey Amerika halklarini, akbaba kitanin güneyindeki halklari temsil eder. Aranan birlik merkezi bir denetim organi tarafindan katilastirilan ve sürdürülen politik partinin ya da sendikanin birligi degil, daha çok otonom uluslar ve halklar arasinda bir iletisim ve karsilikli yardim birligidir.
Ikinci kitasal bulusma 1993 Ekimiâ??nde Temoaya, Meksikaâ??da gerçeklestirildi. Toplantida ev sahibi gruplardan biri FIPI (Frente Independiente de Pueblos Indios) idi ve FIPI üyelerinden biri EZLN saldirisinin basladigi kasabalardan biri olan San Cristobalâ??dan COLPULMALI idi. COLPULMALI, Özgürlük Mücadelesindeki Maya Halklari Örgütleri Koordinasyon Komitesi (Coordinadora de Organizaciones en Lucha del Pueblo Maya para su Liberacion) anlamina gelir. COLPULMALI, söylentiye bakilirsa 1 Ocakâ??tan bu yana en siddetli çatismalara tanik olmus üç Chiapas bölgesindeki 11 Maya örgütlenmesinden olusuyor.
Meksika askeri karsi saldirisinin siddetiyle yüz yüze kalmis bir durumda FIPI, CONICâ??e devlet siddetini sinirlamaya yardim etmeleri için ag içindeki diger Yerlilerin Chiapasâ??a gözlemci olarak gelmesini öneren bir çagri yolladi. CONIC çatisma bölgelerine giden uluslararasi delegasyonlari örgütleyerek hemen cevap verdi. Bu delegasyonlar Chiapasâ??a ulastiklarinda -eyalet içindeki 280 yerli ve köylü gruptan olusan Consejo Estatal de Organizaciones Indigenas y Campesinasâ??in (Köylüler ve Yerli Halk ÖrgütleriEyalet Konseyiâ??nin) yerli görevlileri tarafindan karsilandilar. Bu uluslararasi toplumsallik ve baski, Meksika Baskani Salinasâ??i 25 Ocakâ??ta Consejoâ??nun 42 temsilcisiyle bulusmaya zorladi, bu toplanti resmi politik aracilik kanallarini bertaraf eden ve (devleti hayal kirikligina ugratma pahasina) Yerlilerin otonom politik örgütlenmelerini mesrulastiran bir toplanti oldu. (EZLN sadece hükümet görevlilerini reddetmedi ayni zamanda herhangi bir politik partinin temsilcilerinin de araciligini reddetti. 13 Ocak tarihli bir bildiri de EZLN söyle diyordu: aracilar â??bir politik partiye ait olmamali, mücadelemizin seçimden kazanç elde edebilmek için degisik partiler tarafindan kullanilmasini istemiyoruz, ne de mücadelemizin gerisindeki kalbin yanlis anlasilmasiniâ?) Böylesi bir uluslararasi örgütlenme ve eylem sonucunda hem EZLNâ??nin hem de daha genel anlamda Chiapas Yerlileriâ??nin halihazirdaki mücadeleleri içindeki konumlari güçlendi. Hükümeti pazarlik masasina zorlayan sey bu güçtü.

Örgütlenmenin Kökenleri: Kendini Degerli Kilma
Bu yeni örgütsel biçimler yoktan yaratilmadi, yerli halklarin kendi eylemlerinin maddi zemini üzerinde ortaya çikti. Eski Yugoslavya ve Sovyetler Birligiâ??nin bazi kesimlerinde sürdürülen ölümcül vahset yüzünden ulusal ve etnik kimligi olumlamanin Avrupaâ??da son derece olumsuz çagrisimlar kazandigi bir dönemde, Amerikaâ??da birbirleri ile karsilikli destek içinde çalisan yerli halklarin bölgesel ve uluslararasi yeniden bir araya gelisleri çarpici bir zitlik olusturuyor.
Tam anlamiyla ulusal ve etnik kimligin ideolojik düzleminde, Orta Avrupa ve Amerikaâ??daki durumlarin yüzeysel benzerlikleri var; o da cografi olarak tanimlanmis sinirlar içinde kendi kaderini tayin hakkinin olumlanmasi. Bosnaklar, Sirplar, Hirvatlar, Azeriler, Gürcüler vd. dillerine ve kültürlerine sahip olma hakkini öne sürüyorlar.
Ancak toprakla kurulan iliskilerin, o kültürler ve dillerde içerilmis olan toplumsal iliskilerin temeli gibi daha derin bir düzeyde önemli farkliliklar varmis gibi göünüyor. Farkliliklari ne olursa olsun, Orta Avrupaâ??da çekisenlerin arzulari ve amaçlari; halihazirdaki siyasal bilesim içinde hayatin sonsuz bir â??isâ?e tabi kilinmasi yoluyla örgütlenen toplumsal komutanin yapilari olarak anlasilabilecek sermaye birikiminin miras alinan yapilarindan ayrilamaz görünüyor. Ulusal ve etnik farkliliklari antogonizmaya, nefrete ve siddete kamçilayan post-komünist politikalar, toplumsal komutadaki paylarini genisletmenin ötesinde bir toplumsal projenin isaretlerini vermiyor. Bu komuta bugün kitlesel katliam, asagilama (sistematik tecavüz) ve topluluklarin yok edilmesi biçimini alirken yarin fabrika isi, ofis isi ve suursuz ideoloji halini alacak olmasi son iki yüz yillik kapitalizm deneyimiyle örtüsüyor. Birikim saglamak için siyasal bir yeniden düzenleme ve piyasa mekanizmalarinin yayginlastirilmis bir kullaniminin ötesinde, Orta Avrupaâ??daki sosyo-ekonomik düzenin temel bir yeniden düzenlemesine dair bir kanit yok. Elbette Orta Avrupa halklari arasinda önemli bir sorgulama süreci söz konusu; büyük felakete karsi halihazirdaki mücadele içinde daha derin bir bakis açisina sahip kisiler ve gruplar var. Ne yazik ki güçleri, savas ve nefret seslerinin hakimiyeti altindaki bir bölgede seslerini duyuramayacak kadar sinirli.
Diger taraftan Amerikali yerli uluslar ve halklar arasinda ulusal kimligin, kültürel essizligin, dilsel ve politik otonominin olumlanmasi; sadece soykirim, sömürgecilik ve fetih yoluyla dayatilan Bati kültürünün ve kapitalist örgütlenmenin çesitli yapilarinin yaygin bir elestirisinde degil, ayni zamanda hem toplumsal iliskileri hem de insan topluluklari ve doganin geri kalani arasindaki iliskileri de içeren yenilenen ve yeniden icat edilen genis bir pratikler çesitliliginde temellenir. Chiapas yerlilerinin mücadelesi sadece sömürüye, geleneksel olarak maruz birakildiklari saygisizliklara, polis, Meksika ordusu ve özel çeteler tarafindan bastirilmalarinin vahsetine karsi bir mücadele degil. Kendi varolus biçimlerini, kendi kültürlerini, dinlerini vs. olgunlastirmak için mekani, zamani ve ellerindeki kaynaklari genisletmeyi hedefliyorlar. Pastadan daha büyük bir pay kapmak için degil, onlari her zaman kölelestirdigini ve kendi yasam biçimlerini yok ettigini çok iyi anlamis olduklari toplumsal sistemden gerçek bir otonomi için, içinde kendilerini degerli kilabilecekleri, diger bir deyisle var oluslarinin kendilerine ait biçimlerini icat edip gelistirebilecekleri olumlu bir otonomi için kavga veriyorlar. (Bu çatiskilardan bagimsiz bir süreç degil, bkz. asagidaki yerli kadinlarin mücadelesi ile ilgili tartisma)
Böylesi bir kendini degerli kilma, disaridan gözlemciler ve bazen dogrudan içinde yer alanlar tarafindan çogunlukla gelenegin korunmasi, geleneksel pratikler ve tarzlar açisindan sunuldu. Sonuç olarak yerli halklar çogu zaman temel olarak tepkisel, gerici, sabit mantikli ve kapitalizm öncesi zamanlardan kalma muhafazakarlar olarak görüldü. Ancak bu yerli topluluklardaki toplumsal yasamin gerçek süreçleri genellikle bilindiginden çok daha karmasik ve dinamiktir. Kirsal yasamin sadece â??ahmakliginiâ?gören ve Yerlilerin ve köylülerin nasil iyi proleterlere dönüstürülecegini tartisan Ortodoks Marksistlerden tutun da sadece â??usdisiligiâ? gören, kirsal alanlarin nasil modernlestirilecegini ve tarimin nasil verimlilestirilecegini tartisan 2. Dünya Savasi sonrasi dönemin ana akim siyaset bilimcilerine ve iktisatçilarina kadar, politik yelpazenin farkli noktalarindan gelen bu kentli entelektüellerin köylü ve yerli halklarin hayatlarini ve arzularini -niyetleri disinda veya amaçlarina hizmet ettigi için- yanlis anladigini söylemek abartili olmayacaktir.
Ama son yirmi ya da daha fazla yildir köylüler ve Yerliler ideologlarin ve planlamacilarin kikirdamalarini asarak seslerini duyurmayi basardilar. Bu kismen yukarida geçen kendi öz eylemlerinden, öz örgütlenmelerinden kismen de birçok insani dinlemeye daha hevesli hale getiren, bütün bir sinif bilesiminde meydana gelen temel degisikliklerden kaynaklandi. Her türden â??azinliginâ? mücadeleleri sonucunda sadece onlar arasindaki etkilesim artmakla kalmadi. Ayni zamanda kapitalizmin niteliksel elestirisi, her türden halki kendi yeniden olusum ve kendilerini degerli kilma süreçlerinde kullanmak isteyebilecekleri alternatif anlam kaynaklari aramaya itti. Bir taraftan yerli halklarin kendileri Indian Environmental Network (Yerli Çevresel Ag -Chiapasâ??taki devlet baskisini protesto etmis gruplardan biri) gibi gruplar olusturarak daha genis bir izleyiciye sahip gündemler etrafinda örgütlendiler. Diger yandan New Age (Yeni Çag) romantiklerinden militan ekolojistlere kadar uzanan ve sonsuz gibi görünen bir bireyler ve gruplar çesitliligi, hayatlarini yeniden sekillendirmek için Yerli fikirleri ve pratikleri kullandilar.
Bu hiçbir yerde insanin dogayla iliskilerinin yeniden yapilanmasinda yerli davranislarinin ve pratiklerinin bir esin olarak kesfedildigi ekoloji hareketinde oldugu kadar açik olmamisti. Sonuç olarak bugün Chiapasâ??da, EZLNâ??nin adini aldigi Meksikali devrimci Emiliano Zapataâ??nin döneminde oldugu gibi çatiskilarin merkezinde topragin yer almasi sasirtici olmamali. Yalnizca 1934â??te Lazato Cardenasâ??in baskanliginda baslayan toprak reformlariyla Chiapas Yerlileriâ??nin topraklarindan çikartilmasiyla kalinmadi. Ondan sonraki yillarda yerel toprak sahipleri Yerlilerâ??den çok ve daha çok toprak kapmak için tekrar tekrar hem yasal hem de yasadisi araçlar kullandi. Ilksel birikim süreçleri uzun zaman önce süreklilesti ve toprak çitleme süreçleri Chiapas Yerlileri için bitmez tükenmez bir iskence oldu.
Dahasi EZLNâ??nin savas ilani ve NAFTA arasindaki bariz iliski, bir ölçüde NAFTAâ??nin Yerli topraklarinin çitlenmesine yol açmasindan kaynaklandi. NAFTAâ??yi (ve bir IMF yapisal uyum programini) bahane ederek Meksika Hükümeti komünal topraklari çitlenmeden koruyan 1917 Anayasasiâ??nin 27. maddesini degistirdi. Böylelikle topraklarin satisini, topragin yerel tarim firmalarinin ve çokuluslu sirketlerin elinde yogunlasmasini yasal hale getirdi. Zaten hükümetin kirsal kalkinma bankasi Banrual, yaygin rehin almalarla borçlu çiftçilere saldiriyordu. Topraklarin yabanci tarim sermayesine satisi Meksikaâ??nin dis borçlarini ödemeye devam edebilmesi için gerekli dövizi saglayacak. Yerlilerin gördügü ve EZLNâ??nin dünyaya gösterdigi sey bu. Ocak ayinin sonlarinda EZLNâ??nin basarilarindan esinlenerek binlerce köylü Tapachulaâ??da, Guatemala sinirinin yakinindaki bir Chiapas kasabasinda bir sürü bankanin girisini kapatti. Talepleri borçlarin iptali ve topraklarin rehin alinmasinin durdurulmasiydi.
Yerlilerin ve köylülerin topraklarina el konulmasinin (kirsal kesimden insanlarin zaten korkunç kalabaliklasmis ve kirlenmis sehirlere itilmesini hizlandirarak) süregiden bu tarihi, EZLNâ??nin NAFTAâ??yi yerli nüfusa verilmis bir idam cezasi olarak adlandirmasinin nedenidir. Sadece insanlar öldürülecegi için degil (savastikça veya geri çekildikçe birçoklari öldürülecek ve açliktan ölecek), ayni zamanda yasam biçimleri öldürülecegi için bir idam cezasi. Iste bu Amerikan Yerlileriâ??nin 500 yildir çektigi ve direndigi kapitalizmin tarihi. Sermayenin kendini degerli kilmasi her zaman, hem onu önceleyen hem de onun ötesine geçebilmek için öne atilmis olan kapitalist olmayan yasam biçimlerinin degersizlesmesi ve yok edilmesi anlamina geldi. Kapitalizmin tahribatinin neden oldugu büyük tükenislerin arasinda yalnizca hayvan ve bitki türlerinin degil, binlerce insan kültürünün bulundugu büyük oranda kabul edilir hale geldi. Chiapasâ??taki Yerliler ve bütün bir küreden onlara destek verenler onlar için oldugu kadar hepimiz için degerli olan bir insan çesitliligini korumak için savasiyorlar.

Gelismenin reddi
Yerlilerin sadece Meksikaâ??daki hükümranligin ideolojik ve siyasal dokusundan degil, ayni zamanda -güneyde â??gelismeâ? kavramiyla birlikte giden- isin dayatilmasi olarak daha genis kapitalist birikim süreçlerinden otonomi adina mücadelelerini kuran sey, çesitli kendini degerli kilma projelerinin somutlugudur. Kuzeyde bu kavrama genellikle fakir topluluklarla daha genis ekonomi arasindaki iliskileri yeniden yapilandirma planlari ile ilgili olmak üzere çok seyrek rastlariz, örnegin topluluk gelisimi, kentsel gelisim gibi. Ancak güneyde â??gelismeâ? sadece kapitalist hükümranligin ve sosyalist vaatlerin ideolojisi degil, ayni zamanda açiktan sömürgeciligin yenilgisinden bu yana bir tercih stratejisidir.
EZLN saldirisinin basindan beri, hem devletten hem de bagimsiz yazarlardan gelen yorumlarin önemli bir kismi Chiapasâ??taki durum hakkinda konusmak için â??iki milletâ? dilini kullaniyor. Bu kavram yaklasik olarak yüzyil önce muhafazakar bir yazar ve devlet adami olan Benjamin Disraeli tarafindan toplumsallastirilmis bir kavram. Bu iki millet elbette ki gelisimi NAFTA tarafindan iteklenen Meksika ile az gelismis ve geride kalmis â??el otro Mexicoâ? (öteki Meksika). Her zaman oldugu gibi önerilen nihai çözüm â??gelismeâ?. Å?asirtici olmayan bir sekilde, EZLN saldirisinin baslamasindan bir aydan daha kisa bir zaman önce ve askeri karsi saldirinin yenilgisini takiben, Meksika hükümeti bir â??Yerli Halklar için Bütünsel Gelisim ve Sosyal Adalet Ulusal Komisyonuâ? olusturacagini açikladi ve Solidaridad adli daha önceki gelisme projesi yoluyla yapilan yatirimlari genisletmek için bölgeye daha çok gelisme yardimi yapma sözü verdi. 27 Ocakâ??ta ayrica bu bölgesel gelisme çabalarinin (ve benzer â??az gelismisâ? eyaletlerdeki digerlerinin) Dünya Bankasiâ??ndan 400 milyon dolarlik borçla desteklenecegi açiklandi. Bu borçlar, 80â??li yillarin basindan bu yana sinif mücadelesinin kalbine oturan, halihazirda sallantida olan uluslararasi borçlari daha da arttiracak olan borçlardi.
Bu önerilere karsi EZLNâ??nin yayinlanmis olan yanitlari, birçok Meksika köylüsünün ve yerli nüfusunun süregelen tutumlarini ifade ediyor, kültürel asimilasyonlari ve ekonomik imhalari yönünde sadece baska bir adim olan bu gelisme planlarini reddediyorlar. Hiçbir zaman â??iki milletâ? olmadigina isaret ediyorlar; Chiapaslilar 500 yildir isin kapitalist dayatilmasina katlanmaktalar, açik bir biçimde ücret-gelir hiyerarsisinin en altinda tutuluyorlar. Ilk savas deklarasyonlarinda dikkate deger bir biçimde EZLN söyle yaziyordu: â??Üniformalarimizdaki kirmizi ve siyahi grevdeki çalisan insanlarimizin simgesi olarak kullaniyoruz.â? (Hiç de sasirtici olmayan bir sekilde eyaletlerin arabulucusu olan Camacho Solis sadece düsmanliklara son verme degil, ayni zamanda â??ise geri dönmeâ? çagrisi yapiyor.)
Yerliler ayni zamanda biliyorlar ki daha çok â??gelismeâ? topraklarinin ya da otonomilerinin geri gelisi anlamina gelmiyor. Bu, yoksullastirilmis ücretliler olmaya ya da ABDâ??deki Yerlilerin asina oldugu bir role â?? â??ilkelâ? insanlarin bulundugu yerler için gözde bir â??gelisme projesiâ? olarak turist endüstrisinde birer çekicilik olmaya- zorunlu birakilarak dislanmalarinin devam ettirilmesi anlamina geliyor. Hükümet, bir EZLN sözcüsünün yazdigina göre; Yerlileri â??antropolojik nesneler, turistik meraklar, ya da â??Jurassic Parkâ??in bir parçasindan baska bir sey olarak görmüyor.â? Hükümetin gelisme programlari? Chiapas halki onlari çok iyi biliyor: â??yoksullugun kosullarini iyilestirmeye yönelik program, Meksika hükümetinin ortaya attigi ve sayesinde Salinas de Gortariâ??nin (â??sosyal gelisim fonuâ? olarak bilinen) Pronasol adini tasidigi bu sosyal demokrasinin küçük lekesi, yagmurun ve günesin altinda yasayanlarin kanli terlerine mal olan bir saka.â? 31 Ocakâ??ta yapilan bir beyanda, Gizli Devrimci Yerli Halk Komitesi -EZLNâ??nin Genel Komutasi (CCRI-CG), â??federal hükümet bizim hakkimizda konusurken yalan söylüyor… topluluklarda federal ekonomik programin bizlere önerdigi asagilik ölümden daha büyük bir parçalanma yok.â?
Ancak Salinas ve Clincton, serbest ticaret anlasmasinin Amerikan piyasalarini Meksikaâ??dan ihracatlara açacagina söz verdi; böylelikle Meksika daha hizli gelisecek. Bunu EZLN de çok iyi anliyor. Chiapas halihazirda ihracata yönelik bir ekonomi; her zaman böyle olmustur: â??Tipki 500 yil önce yaptiklari gibi güneydogu ham madde ve kapitalizmin temel üretimini ihraç etmeye devam ediyor: ölüm ve sefalet.â? Bu sadece bir retorik mi? EZLN olgulari istirap veren ayrintilarina kadar biliyor: â??eyaletin dogal zenginligi sadece yollardan giderek terketmiyor. Chiapas bir çok damardan kan kaybediyor: petrol ve gaz borulari yoluyla, elektrik hatlariyla, tren arabalariyla, banka hesaplariyla, kamyon ve kamyonetleriyle, gemiler ve uçaklarla, gizli yollar, bosluklar, orman patikalari yoluyla. Bu topraklar emperyalistlere koruma parasi ödemeye devam ediyor: petrol, elektrik enerjisi, sigirlar, para, kahve, muz, bal, misir, kakao, tütün, seker, soya, kavun, süpürge darisi, mamey, hint kirazi, demirhindi, avakado. Chiapas kani güneydogu Meksikaâ??nin bogazina geçirilmis binlerce dis yüzünden akiyor.â? Clincton ve Salinas gerçekten, topraklarinin zenginliginin kurutulmasina aci bir sekilde zaten asina olan bu yerlilere ihracata yönelik gelisme satabileceklerini mi düsünüyorlar?
NAFTA Meksikaâ??yi Amerikan ihracatlarina açiyor ve Yerlilerin bakis açisindan bunlarin en tehditkar olani yerli nüfusun temel yiyecek ürünü ve önemli bir nakit gelir kaynagi olan misir. Ucuz yiyecek ithalatini reddetmeleri Japonyaâ??daki pirinç çiftçileri ve Avrupaâ??daki (GATTâ??a karsi olan) Fransiz çiftçiler kadar medyada yer almadiysa da hikaye ayni; sermaye yogun (kimyasal olanlar dahil) yöntemlerle üretilen ucuz yiyecek selinin Amerikaâ??daki fiyatlari düsüreceginin ve onlari topraklarindan atacaginin farkindalar. Hükümetin üretiminden destegini çekmesi üzerine, baska bir ticari ürün olan kahvedeki düsük fiyatlara zaten katlanmaktalar. Dolayisiyla çatiskilari çok faal bir hayal gücünden degil aci deneyimlerinden ortaya çikiyor. (Düsük kahve fiyatlarinin ekonomik etkisi, devletin askeri karsi saldirisindan dolayi hasatta meydana gelen dagilmayla beraber derinlesiyor. Hükümet görünüse göre acil yardim olarak 11 milyon dolar sözü vermisken, Banrual borçlu çiftçileri engelleme planlarini degistirmeyecegini söyledi.)
Yerliler ayni zamanda biliyorlar ki gelisme ekolojik tahribat anlamina geliyor. Asagidaki bir EZLN belgesinden alinmis pasaj üzücü bir sekilde, Karl Marxâ??in Almanyaâ??da köylülerin ormanda odun toplamasini suç haline getiren yeni yasalar üzerine yazmis oldugu erken yazilarini hatirlatiyor. â??Petrolü ve gazi alip götürüyorlar ve kapitalizmin izini degisim olarak birakiyorlar: ekolojik yikim, tarimsal artiklar, yüksek enflasyon, alkolizm, fuhus ve yoksulluk. Hayvan doymuyor ve dokunaçlarini Lacandon Ormaniâ??na uzatiyor: 8 petrol yatagi kesif altinda…agaçlar düsüyor ve köylülerin topragi islemek için agaç kesmesine izin verilmedigi topraklarda dinamitler patliyor. Her kesilen agaç onlara on asgari ücret para cezasi ve hapis cezasina mal oluyor. Yoksullar agaçlari kesemezken petrol hayvani, daha çok yabanci ellerde olanlari, her gün kesebiliyor. Köylüler hayatta kalmak için onlari kesiyorlar, oysa hayvan talan etmek için. Ekolojik bilinç yönelimine ragmen Chiapas ormanlarindan odun çikarma devam ediyor. 1981 ve 1989 arasinda 2,44,777 küp degerli agaç, kozalak agaçlari ve tropikal agaç Chiapasâ??tan çikarildi… 1988â??de odun ihracatlari 23.900.000.000 pezoluk gelir getirdi, 1980â??dekinin %6000 daha fazlasi… kapitalizm alip götürdügü her sey için borçlu.â?
EZLN programi insanlarina topraklarini geri verecek. Çiftçilerin borçlarini kaldiracak ve halki ve topraklarini sömürenlerin borçlarinin geri ödenmesini isteyecek. Chiapas Yerlileri â??gelismeyiâ? unutacak ve kendi dünyalarini yeniden kuracak. Bunu sadece tek bir yoldan, merkezi komite tarafindan çizilmis bir plan yoluyla yapmayacaklar. Yerliler kendi dünyalarini kurmayi, farkli anlayislarina göre, ortak çabalarla es güdümü saglanan ve hazirlanan pek çok yoldan gerçeklestirecekler.

Yerli Hareketi Içindeki Kadinlarin Otonom Istekleri
Gelismenin reddi sadece hükümet destekli yukaridan asagi gelisme planlarini ve projelerini degil, ayni zamanda Chiapas toplumlarinda ve kültüründe varola gelen adaletsizliklerin kuvvetlendirilmesi ve güçlendirilmesini içerecek kadar büyüyor. Topragin bir elde toplanmasina, ücretli emegin sömürüsüne ve politik baskiya karsi mücadelenin yaninda irkçilik (Yerlilere karsi latinos/mestizos â??latin/melez ayriminin gözetilmesi), kadinin rolü ve kadinlarin toplumun en altina sevk edilmesinin elestirisi de gelisti. Meksika toplumunun patriyarkal karakteri iyi bilinir; Yerli topluluklarinki ise daha az taninir ancak daha az gerçek degildir. Yerli kültürün â??hayatta kalmasiâ? için süregelen bu mücadele, onun -içeriden- dönüsümü için de mücadeleyi içeriyor. Bu durumda, her zaman oldugu gibi, en çok aci çekenler degisim için kavganin en önünde yer aliyorlar.
Geleneksel Yerli toplumu için, iyi topraklar onlarin oldugu zamanlarda, iyi su kaynaklarindan uzak fakir orman topraklarina itilmelerinden önce hayat o kadar zor degildi. Tarimsal faaliyetleri emek yogun olmaktan ziyade toprak yogundu, bol ve çesit çesit ekin kaldirabiliyorlardi. Ama topraklari onlardan çalindikça ve gitgide azalan kaynaklarla hayatta kalmak daha da zorlastikça, özellikle kadinlar için hayat çok daha çetin bir hale geldi. Yemek hazirlamak ve temizlik gibi kimi geleneksel görevleri zaten bir sürü is içeriyordu; ancak durum gittikçe daha da kötülesti. Örnegin, safak söktügünde günün ekmegi (tortilla) için misir ögütmek üzere ayakta olmak zorunda olanlar genellikle Yerli kadinlardir. Yemek, temizlik, banyo ve içme suyu çekmek zorunda olanlar yine Yerli kadinlardir. Ates odunu (simdi yasak) kesen ve yemek pisirmek için onu eve tasimak zorunda olanlar da Yerli kadinlardir. Yemegi pisiren, çocuklarla ve hastalarla ilgilenen de yine Yerli kadinlardir. Ancak zor isler kadinlari güçlendirir-tabi eger onlari öldürmezse. Ve simdi bu kadinlar geleneksel rollerine meydan okuyorlar.
Bu meydan okuma EZLNâ??den destek ve liderlerinden de kabul gördü. Kadinlar sadece EZLNâ??ye katilmaya tesvik edilmiyor, ayni zamanda kadinlara her açidan, kadinlarin idari statü sahibi olmasindan kadinlarin ve erkeklerin isin ve mücadelenin yüklerini esit olarak tasimasina kadar esit olarak davraniliyor. Yerli kadinlar, kadin haklari için bir yasa hazirlamak üzere düzinelerce komitede örgütlendiklerinde Maya liderlerinden olusan EZLN liderligi (CCRI-CG) yasayi oybirligi ile benimsedi. Kadin yasasi â??irk, inanç, renk ve politik yakinlik gözetmeksizinâ? bütün kadinlarin haklarini içeriyor; â??arzularinin ve kapasitelerinin belirledigi herhangi bir sekilde mücadeleye katilma hakkiâ?, â??is ve adil bir ücret almaâ? hakki, â??sahip olacaklari ve bakacaklari çocuk sayisini belirlemeâ? hakki, toplulugun meselelerine katilma ve eger özgür ve demokratik bir biçimde seçilmisse emir verme hakki, çocuklarla birlikte â??sagliklarinda ve beslenmelerinde öncelikli ilgiâ? hakki, â??eslerini seçme ve evlenmeye zorunlu olmamaâ? hakki, â??hem akrabalarin ve hem de yabancilarin siddetinden özgür olmaâ? hakki, tecavüz ve tecavüz girisiminin agir bir biçimde cezalandirilmasi, â??örgüt (EZLN) içinde liderlik pozisyonunda ve devrimci askeri güçler içinde askeri rütbelerde bulunma hakkiâ? ve son olarak â??devrimci yasalarin ve düzenlemelerin verdigi bütün haklar ve zorunluluklar.â? Bir rapora göre, erkek komite üyelerinden biri nükteli bir biçimde â??iyi olan su ki esim Ispanyolca anlamiyorâ? dediginde bir EZLN komutani onu â??kendini fazla zorladin, çünkü onu bütün (Maya) dillere çevirecegizâ? diye yanitladi. Bu Haklar Bildirgesi açik olarak Chiapasâ??in çesitli Yerli kültürlerinin içinde kadinlarin sorunlarini ve süregiden mücadelelerini yansitiyor. Bu gelismelerin alisilmadik ve heyecan veren tarafi, bu mücadelelerin nasil marjinallesmedigi ve â??sinif çikarlariâ?na tabi kilinmadigi, aksine nasil devrimci projenin bütünleyici parçalari olarak kabul edildigi meselesidir.

Sonuç?
Bu kisa tartismaya Chiapasâ??taki isyan sadece yerel bir isyan mi yoksa bundan daha fazla bir sey mi sorusu ile basladim. Bence bundan daha fazlasi. Onu harekete geçiren seyleri, onun kaynaklarini ve yöntemlerini anladigimizda, çok sey ögrenebilecegimizi düsünüyorum. Taklit edilebilecek bir formül önermiyor, yeni örgütsel biçimleri eskilerin -Leninist ya da sosyal demokratik-yerini alan seyler degil. O bize baska bir sey sagliyor, post-sosyalist devrimci örgüt ve mücadele sorununa nasil bir çözüm aranabileceginin ilham veren bir örnegini olusturuyor. Chiapasâ??taki Yerlilerin mücadelesi, onlarin dolasimi için zemin sunan NAFTA karsiti hareket gibi, ancak katilimcilarin somut maddi (çogunlukla oldukça farkli) projelerini basarabilecekleri bir ortaklik dokusunu örebildikleri oranda kesin olarak etkili olabilen bir biçim çesitliligi yoluyla örgütün nasil yerel, bölgesel ve uluslararasi olarak ilerleyebilecegini gösteriyor. Bir süredir biliyoruz ki belli bir örgüt ancak büyük bir tehlike altinda olan örgüt süreçlerinin yerine konabilir. Bu, önce sendikalar, sosyal demokrat ve devrimci partiler adina, sonra ise onlara karsi mücadelede zor olani ögrendigimiz bir ders.
Bugün en farkli insanlar arasinda uluslararasi ücret ve gelir hiyerarsisi yoluyla isçi sinifinin farkli kesimlerini baglayan böylesi bir ortaklik dokusunun ortaya çikisini görüyoruz. Bu doku hiç yoktan, birdenbire ortaya çikmadi; bu doku örüldü. Ve örülürken bir sürü iplik koptu, yeniden baglandi, tutmayanlarin yerine yeni dügümler tasarlandi. Meksikali bir deyimle hamak kurmak kolay degildir, ancak bunun mümkün oldugunu görüyoruz.
Bir çok açidan Chiapasâ??taki isyan 500 yillik eski bir hikaye. Ama ayni zamanda çok yeni ve heyecan verici bir hikaye. EZLN saldirisi yerli halklarin uluslararasi mücadelesinin içinden ortaya çikti ve ondan destek gördü. Bu hareketin kendisi diger insanlarla, isini kaybetmekten korkan mavi yakali fabrika isçilerinden, iletisim ve örgütlenme için en gelismis teknolojik araçlari kullanan beyaz yakali kafa isçilerine kadar isçi sinifinin diger kesimleriyle bir çok iliski kurdu. Kapitalizmin ortaya çikisinin dünya halklarinin pek çoguna isçi sinifi konumunu dayatmasindan bu yana mücadele ediyorlar. O mücadelelerde yalitilmislik zayiflik ve yenilgi, iliski ise güç anlamina gelir. Iliski, mücadelelerin tamamlayici ve karsilikli olarak besleyici oldugunun karsilikli olarak anlasilmasi ve bilinmesiyle gelir. Amerikalilar ve Kanadalilar, Meksikalilari yabanci ötekiler, bilinmeyen üçüncü dünyanin parçalari olarak gördügü sürece sermaye sonrakini öncekilere karsi oynatabilir. Ancak bütün bir kitadaki mücadeleler, böylesi bir körlügü yenmenin çok daha kolay hale gelebildigi bir noktaya kadar bir bütünlesmeyi zorladi. NAFTA karsiti hareketin yaptigi islerin bir kismi, tehlikelerin degerlendirilmesini ve farkli durumlar ve ihtiyaçlar isiginda alternatif yaklasimlarin tartisilmasini içeriyordu. Isin bir kismi, bu arastirmanin ve görüsmelerin sonuçlarinin daha genis bir izleyiciye dolastirilmasini içeriyordu. Sonuç Kuzey Amerikan isçi sinifinin bilincinde ve anlayisinda bir dönüsümün baslangici ve mücadele içindeki dayanisma yeteneginde nihai bir artis oldu.
Bugün Chiapasâ??taki ayaklanma kitasal düzeyde bir hareketlenme sonucunu veriyor. Ancak bu böylesi bir hareketlenmenin yegane örnegi degil. Bir zamanlar militan isçileri hiçbir ceza almaksizin bastirabilen Meksika fabrikalari, yerli militanlarin ve insan haklari eylemcilerinin EZLNâ??ye yardim etmek için müdahale ettigi gibi baskiyi sinirlandirmak için giderek daha çok müdahale eden Amerikali ve Kanadali isçilerin denetimine ve onayina tabi tutuluyor. Meksikali yöneticilere ödemede bulunan ve sinir boyunca topluluklara zehirli atik bosaltan çokuluslu sirketler bugün isçilerin ve ekolojistlerin incelemesine ve onayina tabi. EZLN her zaman oldugu gibi Chiapas isçilerinin sinirin kuzeyindekilerle esit ücret almasini talep ettiginde bu talep, güneyden gelen rekabet yüzünden ücretleri düsen sayilari giderek artan Kuzeyli isçiler tarafindan duyuluyor, anlasiliyor ve destekleniyor. Chiapasâ??in Yerli topluluklari toprak için savastiginda diger yerlerdeki insanlar tarafindan giderek tepkisel olarak degil, aksine ücretli isçilerin daha çok para, daha az is ve kapitalizme alternatif gelistirme mücadelelerinin dengi olarak anlasiliyor.
Bugün 1 Ocakâ??ta EZLN tarafindan baslatilan bir depremin toplumsal bir dengi Meksika toplumunda gürlüyor. Her gün saskinligin ve eylem kaygisinin ötesine geçen insanlarin haberleri geliyor. EZLNâ??den tamamen bagimsiz köylüler ve Yerliler savas çigliklarini yakaliyor ve yerel hükümetin binalarini isgal ediyor, bankalari bloke ediyor, topraklarini ve haklarini istiyor. Ögrenciler ve isçiler sadece â??campesinoslari(köylüleri) desteklemekâ? için degil, toplumsal fabrika içindeki tahakküme ve sömürüye karsi kendi grevlerini koymaya hevesliler. Bu artçil soklarin nereye ulasacagi ve dünyayi ne kadar degistirecegi sadece EZLNâ??ye ya da Chiapas Yerlilerine degil geri kalan hepimize bagli olacak.

Austin, Texas
14 Å?ubat 1994

CONATUS Çeviri Dergisi, sayi 1, Çev.: Sinem Özer
Orijinali: Harry Cleaver, â??The Chiapas Uprising and the Future of Class Struggle in the new World Orderâ?, www.uecotexas.edu/facstaff/Cleaver/hmchtmlpapers.html, Aralik 2003.

(1)Kendini degerli kilma (self-valorization): Marx kapitalist degerli kilmayi (valorization) emek sürecinde sermayenin arti deger yaratmasi süreci olarak anlar. â??Eger emek süreci, kapitalist tarafindan emek gücü için ödenen degerin tam olarak esit karsiligiyla degistirildigi bir noktanin ötesine tasinmazsa, bu sadece deger yaratma sürecidir; ama eger bu noktanin ötesine dogru devam ettirilirse, bu artik bir degerli kilma sürecine dönüsür.â? (Kapital 1.cilt) Dolayisiyla degerli kilma sürecini tanimlayan sey arti emek ve onun yarattigi degerdir. Degerli kilma ayni zamanda daha genel bir anlamda, üretimde ve arti degerin elde edilmesinde temellenen degerin bütün bir toplumsal yapisina gönderme yapar. Tersine kendini degerli kilma (Grundrisseâ??de geçer) arti degerin üretimine degil; üretken toplulugun kolektif ihtiyaçlari ve arzularina dayanan, degerin alternatif bir toplumsal yapisina gönderme yapar. Italyaâ??da bu kavram, yerel ve topluluk temelli toplumsal örgütlenme biçimleri ve kapitalist üretim iliskileri ve Devlet kontrolünden göreceli olarak bagimsiz refah pratiklerini anlatmak için kullanildi. Daha felsefi bir çerçeve içinde kendini degerli kilma ayni zamanda, kapitalist toplum içinde ve ona karsi olarak alternatif ve otonom bir kolektif öznelligi kuran toplumsal süreçler olarak da anlasilabilir. Bkz. Antonio Negri, Marx Beyond Marx, New York: Autonomedia, 1984. (ç.n.- Kavramin bu açiklamasi M. Hardt & P. Virno, Radical Thought in Italy, Minneapolis: University of Minnesota Press, 1996 kitabindan alinmistir)

Yorumlari takip etmek icin: RSS 2.0 ,Yorum yapabilirsiniz