Bir maðazanýn vitrininde duran bir ayakkabýyý meta yapan nedir? Bu sorunun cevabý sermayenin ayakkabý üretmeye duyduðu ihtiyaçta gizlidir. Sermaye bir ürünü artý deðer yaratmak için üretir. Ürün içindeki donmuþ artý emek zamanýn artý deðer biçiminde mülkleþtirilmesi, ürünün meta biçimi altýnda paraya çevrilmesini gerektirir. Öyleyse ayakkabý vitrinde durduðu haliyle artý deðer üretemez. Ayakkabýnýn fabrikada mý, atölyede mi yoksa zanaatçýnýn elinde mi üretildiði de meta olup olmadýðýný anlayabilmemiz için yeterli deðildir. Meta üreten toplumsal iliþki, yani kapitalizm var olmadan önce de alým satým iliþkisinin var olduðunu düþünürsek ayakkabýnýn tek baþýna alým satým iliþkisine girmesi de yeterli olmaz. Meta bu iki sürecin bütünlüðü içinde konulmak zorundadýr. Ayakkabýnýn meta olabilmesi için kullaným deðerine sahip olduðu bir baþkasýna donmuþ emek zaman birimlerince belirlenen deðiþim deðeri karþýlýðýnda devredilmesi gereklidir.i Ayakkabýnýn metalaþma süreci, artý deðer üretme iliþkisinin devindirici gücüdür ve sermaye ayakkabýyý bu iliþkinin üretimi ve yeniden üretimi için üretir. Bir ürün ancak bu iliþkinin içerisinde meta olabilir. Metanýn iliþkisel karakteri onun toplumsallýðýný kaçýnýlmaz kýlar. Meta salt bir ürün deðil toplumsal bir üretim iliþkisidir. Ayakkabýnýn hammaddesinin tedarik edilmesinden, üretim araçlarýna, üretimin mekanýna ve dolaþým süreçlerine kadar herhangi bir evrede dondurulmuþ hali meta deðildir. Meta ancak bu süreçlerin iliþkiselliðinin bir bütünü sonucunda ortaya çýkabilir ve doðru anlaþýlabilmesi ancak bu bütünlük çerçevesinde mümkün olabilir. Metayý üreten sermaye tüm bu evreleri devindiren özne, dolaþým ve üretimin süreç halindeki birliðidir.
Bu genel çerçeveden baktýðýmýzda sermayenin bugünkü üretim iliþkilerini daha iyi kavrayabilmemizi saðlayacak sonuç, meta üretiminin olduðu her toplumsal iliþkinin artý deðer üretiminin kendisi olduðudur. Fabrika dönemsel olarak artý deðer üretiminde belirleyici rol oynamýþ olsa da artý deðer üretimi fabrika mekanýna sýkýþtýrýlamaz ve üretim ve dolaþým iliþkilerinin bütünü içerisinde kavranabilir. Dolaþým ve üretim süreçlerinin iç içe geçtiði bir toplumsal yapýda meta üretiminin mekaný toplumun bütünü haline gelir.

Biçimsel tahakkümden gerçek tahakküme
Sermayenin üretim sürecinin tarihsel geliþimini, sermayenin emek üzerindeki tahakkümünü kuran ölçü olarak zaman iliþkisinin niteliði çerçevesinde, Marx üç evreye ayýrmýþtýr. Birinci evre üretim zamanýnýn niceliksel artýþý yani iþ saatlerinin uzatýlmasý yoluyla artý emek zamanýn çoðaltýlmasýnýn kârlýlýðýn temel motoru olduðu biçimsel tahakküm dönemidir. Biçimsel tahakküm dönemi, adýndan da anlaþýlacaðý üzere, kapitalist üretim iliþkilerinin tam anlamýyla toplumsal yapýya henüz yerleþmediði dönemdir. Bu dönemde sermaye kendisinden önceki üretim biçimlerini (feodal dönem) devralmýþtýr. Ýþbölümünün geliþmesi, bilim, teknoloji, mekanik ve makinelerin geliþimi niteliksel bir sýçramaya yol açarak sermayenin emeðin verimliliðini arttýrmak yoluyla artý deðeri çoðaltma yoluna gitmesine yol açmýþtýr. Mutlak artý deðerden nispi artý deðere geçiþle karakterize olan bu dönem gerçek tahakküm dönemidir. Ýþgünü ve zamanýnda deðiþiklik yapmadan artý emek zamanýn artýrýlmasý, gerekli emek zamanýn kýsýlmasýyla mümkündür ve bu, emeðin birim zamandaki üretiminin artýrýlmasýyla olanaklý hale gelir. Bu üretim zemininin vazgeçilmez altyapýsý makinelerdir. Makineler içerdikleri donmuþ emek zaman üzerinden canlý emeðin verimliliðini artýrýrlar. Gerçek tahakküm dönemi ile birlikte makinelerin, emeðin verimliliðini belirleyen bir konuma geçmesi (genel zekanýn temel unsuru haline gelmesi) onlarý, emeðin toplumsallaþmasýnýn kaçýnýlmaz unsuru haline getirmiþtir. Üretim sürecinin makineleþmesinin sýnýrý ayný zamanda emeðin toplumsallaþmasýnýn da sýnýrýdýr. Sermaye, üretim araçlarýnýn mülkiyetini elinde bulundurarak, emeðin toplumsallýðýný kendi tekelinde örgütler. Bu çerçeve içinde, emek süresi deðer üretiminde doðrudan belirleyici faktördür. Sermaye emeði zaman üzerinden ölçerek ücretli emek altýnda sýnýflaþtýrma iliþkisini kurar. Gerçek tahakküm döneminde gerek sermayeler arasý rekabetin gerekse sermayenin emeði sýnýflaþtýrma iliþkilerinin örgütlenmesinin ve düzenlenmesinin temeli ölçülebilir emek zamandýr. Ölçülebilir emek zaman temelinde fabrikadaki gerekli emek zaman artý emek zaman diyalektiðinin iþleyiþi, makineleþmenin gücüne baðlýdýr. Bu temel nedeniyle, artý deðer üretiminin toplumsal döngüsünde fabrika iliþkisi, soyut emekle somut emeðin karþý karþýya geldiði mekanýn iliþkiselliði toplumsal iliþkilerinin bütününü belirleyici hale gelir. Ýnsanýn doðayla ve insanla iliþkisi fabrika yasalarý ekseninde belirlenir. Bu, diðer emek biçimlerinin veya fabrika dýþý toplumsal alanlarýn olmadýðýný deðil, bu alanlarýn veya fabrikanýn dýþarýsýnýn onun verimliliði ölçüsünde ve baðlamýnda örgütlendiðini ifade eder. Fabrika dýþý bir alan olarak dolaþým alaný, üretim alanýnýn belirlenimi altýndadýr. Dolaþým alaný üretim alanýndan baðýmsýz deðil ona tabidir. Bu nedenle, en basit ifadesiyle artý deðer üreten emek olan üretken emek bu dönemde maddi üretim sürecini ifade eden fabrikada ortaya çýkar ve merkezileþir. Bu üretim döngüsü içerisinde, üretim sürecine dolayýmlar yoluyla dahil olan diðer emek biçimleri üretken olmayan emek kategorisine girerler.

Gerçek tahakkümden toplumsal fabrikaya geçiþ
Biçimsel tahakkümden gerçek tahakküme geçiþte sermaye birikiminin geliþimi sanayi devrimi ile eþ zamanlý olarak makinelerin üretim sürecine dahil edilmesini ve fabrikalarýn üretimin merkezi haline gelmesini doðurmuþtu. Makineler ve fabrikalarýn geliþimi büyük sanayi üretimini geliþtirerek artýk üretimin fabrikalarýn ötesine geçiþinin koþullarýný hazýrlarken iletiþim devrimi de bu sürece eþlik etmiþtir. Bu ayný zamanda sermayenin emeði verimleþtirerek tahakküm altýna almasýnda yeni bir aþamaya geçiþtir. Bu geçiþin analizi, bizzat Marx’ta mevcuttur. Marx, Grundrisse’deii içinde bulunduðu dönem itibariyle kesin olarak tanýmlanamayacak olsa da, sermayenin deðer üretim biçiminde, özel sermayenin ve onun özel üretim sürecinin koþullarýyla iliþkisinden farklý olarak, sermayenin toplumsal üretimin kolektif, genel koþullarýyla özgül iliþkisine doðru bir geçiþi öngörür. Bu, deðer üretiminin toplumsal iliþkilerin üretimi ve yeniden üretimine dönüþtüðünün ifadesidir. Toplumsal fabrikadan anlaþýlmasý gereken, Marx tarafýndan da konmuþ olduðu üzere, deðer üretim biçimindeki bu yapýsal dönüþümdür. Marx’ýn öngördüðü gerçek tahakkümün ötesi bugün bir gerçekliðe dönüþmüþtür. Marx’ý, biçimsel ve gerçek tahakküm sýnýrlarýna hapseden modernist sol deðer teorisindeki bu baþkalaþýmý kavramakta yetersiz kalmaktadýr. Deðer teorisindeki baþkalaþým kavranamadan sermayenin bugünkü üretim iliþkileri ve sýnýflar mücadelesinin dinamikleri yakalanamamakta ve bugünün politik ve devrimci ihtiyaçlarýna cevap üretilememektedir. Nasýl ki emperyalizm gerçek tahakküm döneminin deðer üretim iliþkilerine içkin egemenlik biçiminin teorisiyse, imparatorluk da toplumsal fabrikanýn deðer üretim iliþkilerine içkin egemenlik biçimi teorisidir. Bugün emeðin politikliðinin kuruluþu, önüne toplumsal fabrikada deðer üretim iliþkilerinin çözümlenmesini almalýdýr. Deðer üretim biçimindeki bu farklýlaþma Marx’ta ifadesini þöyle bulur:

‘‘…Büyük sanayi geliþtikçe, gerçek zenginlik üretimi, giderek emek süresinden ve harcanan emek miktarýndan çok emek zamaný boyunca harekete geçirilen faktörlerin gücüne baðýmlý olmaya baþlar. Bu aracýlarýn gücünün –onlarýn etkili gücünün- onlarý üretmek için harcanan doðrudan emek zamaný ile hiçbir iliþkisi yoktur; daha çok bilimin genel düzeyine ve teknolojinin geliþmesine, ya da bilimin üretime uygulanmasýna baðlýdýr… Gerçek zenginlik, daha çok, harcanan emek süresi ile bunun ürünü arasýndaki müthiþ oransýzlýkta ve saf bir soyutlamaya indirgenmiþ olan emek ile bunun denetlediði üretim sürecinin gücü arasýndaki niteliksel dengesizlikte görülür… Emek üretim sürecinin içsel bir öðesinden çok, üretim sürecinin denetçisi ve düzenleyicisi konumunu almaya baþlar…’’iii

‘‘Emeðin sermaye altýndaki gerçek boyunduruðunun ya da özgül kapitalist üretim tarzýnýn geliþimiyle birlikte, bireysel iþçi gittikçe bütün bir emek sürecinin gerçek kaldýracý olmaktan çýkar… Sayýsý giderek artan farklý emek türleri üretken emek kavramýna dahil edilir ve bu emeði ifa edenler, doðrudan sermaye tarafýndan sömürülen ve sermayenin üretim ve geniþleme sürecine tabi kýlýnan üretken iþçiler olarak sýnýflandýrýlýr.’’iv

Bu noktadan itibaren sermayenin üretiminin ve yeniden üretiminin temeli, harcanan emek zaman süresiyle ölçülebilir hale getirilen emek olmaktan çýkmýþ; bilimin genel düzeyi, teknolojinin geliþimi ve iletiþimin üretim sürecinde artan rolünde cisimleþen maddi olmayan emeðin etkinliðine baðlý hale gelmiþtir. Bu, canlý emeðin üretim sürecinden tasfiye edilmesi deðil tersine emeðin zihinsel, duygusal, fiziksel ve toplumsal bütün canlýlýk faaliyetiyle sermayenin üretim sürecine içerilmesidir. Sermayenin kârlýlýðýnýn koþulu, emek zaman niceliðinin ötesinde “emek zamaný boyunca harekete geçirilen faktörlerin gücü”, maddi olmayan emeðin üretkenliðidir. Ölçülebilir emek zaman temelinde canlý emeðin cansýz emek yoluyla üretken kýlýndýðý gerçek tahakküm döneminden farklý olarak, artýk söz konusu olan canlý emeðin canlý emek yoluyla üretken kýlýnmasýdýr. Bugün üretim araçlarýnýn giderek biliþsel, iletiþimsel ve duygulanýmsal yapýlar olarak ortaya çýkýþý ancak bu temelde anlaþýlabilir. Canlý emekle cansýz emek arasýndaki ayrým ortadan kalkmýþ, maddi olmayan emek biçimi altýnda emek sabit sermayeleþmiþtir. Marx’ýn ifadesiyle:

‘‘Emek süresinden yapýlan tasarruf serbest sürenin, yani bireyin her yönüyle geliþmesine ayrýlacak sürenin artmasý demektir; bu çok yönlü geliþme de, en büyük üretici güç olarak, yine emeðin üretici gücünü etkileyecektir. Dolaysýz üretim sürecinin bakýþ açýsýndan, bu bir sabit sermaye üretimi olarak görülebilir – insan burada bu sabit sermayenin ta kendisidir’’v

Bugün deðer üretim sürecinde maddi olmayan emeðin hegemonyasýnýn kaynaðý, sermayenin emeði tahakküm altýna alma biçimindeki bu niteliksel farklýlaþmadýr. Maddi üretim süreçleri ve fabrika ortadan kalkmamýþtýr. Maddi üretim süreçleri yeniden tanýmlanarak görsel, iþitsel, biliþsel, duygulanýmsal maddi olmayan emek biçimleriyle bütünleþmiþtir. Nasýl ki gerçek tahakküm döneminde fabrikadaki maddi emek süreci diðer toplumsal emek süreçlerini etkisi altýna almýþsa, bugün de bütün toplumsal emek süreçleri maddi olmayan emeðin belirlenimi altýndadýr. Sermayenin emek üzerindeki tahakkümünü kuran ölçü, emek zaman niceliðinden çýkarak emeðin niteliksel gücü haline gelmiþtir. Maddi olmayan emeðin hegemonyasýyla birlikte sermayenin deðer üretim sürecinin merkezi fabrika bir mekandan uzama dönüþerek toplumsal iliþkilerin bütününe yayýlmýþtýr. Üretim bandý iletiþim araçlarý yoluyla toplumun bütününe yayýlmýþtýr. Emeðin üretkenliði fabrika zamanýnýn ve mekanýn ötesine geçmiþtir. Üretim ve dolaþým alanlarý arasýndaki ayrým silikleþmiþ, dolaþým alaný doðrudan üretimin bir öðesi haline gelmiþtir. Bu noktadan itibaren, sermayenin üretimi ve yeniden üretiminin ve sermayeler arasý rekabetin temeli, bütün toplumsal iliþkileri ve deðerleri metalaþtýrma gücüdür. Artýk üretilen bir cep telefonunun artý deðer yaratabilmesi salt birim maliyeti ucuzlamýþ bir telefon olma özelliði ile kurulamaz. Bir cep telefonu, tüketicisine bir marka, imaj, duygulaným olarak ulaþmak durumundadýr ki bu ‘kullaným deðerleri’ ancak maddi olmayan emek süreçleri ile yaratýlabilir. Dolayýsýyla toplumsal fabrika iþleyiþinde maddi olmayan emek sürekli yeni deðiþim deðerlerinin tanýmlanmasýna imkan saðlayarak sermayenin üretim ve yeniden üretim döngüsünü iç içe geçirerek yaygýnlaþtýrýr. Sermayeleþmiþ maddi olmayan emek, emeðin toplumsal ve politik ortamýna sürekli müdahalede bulunarak toplumsal fabrikanýn biyonik bedenini sürekli kurar ve yeniden kurar. Toplumsal fabrika iþleyiþinde, sermayenin üretim süreci doðrudan toplumsal iliþkilerin üretim ve yeniden üretim sürecine dönüþmüþtür.

Google
Harekete geçirdiði maddi olmayan emek güçlerinin etkinliði dolayýsýyla Google, sermayenin üretim sürecinin yukarýda sözünü ettiðimiz niteliksel farklýlaþmasýnýn çok önemli bir örneðini oluþturur. Google krize raðmen karlýlýðýný ciddi oranda artýrmýþ ve büyümeye devam eden bir þirkettir. 20000 dolayýnda çalýþaný olan ve kapitalist dergilerin yaptýðý araþtýrmalarda uzun süredir en çok çalýþýlmak istenen þirket olarak Google son yýllarýn yükselen markasýdýr. Bu ‘baþarýlar’ kapitalist üretimin geldiði aþamada Google’ýn maddi olmayan emeðin verimli kýlýnmasýna baðlý iþleyiþi ve bu yönüyle üretim iliþkilerinin güncel doðasýyla örtüþen konumundan ileri gelmektedir. Google bir iliþki üretim fabrikasýdýr.
Google bir arama motoru olmakla birlikte doðru tüketiciyi doðru üretici ile buluþturma motoru olarak sermayenin hizmetindedir. Bunu yapabilmesi, toplumsal fabrikada yaþamýn damarlarýna sýzabildiði oranda mümkündür. Google internette insan davranýþlarýný sürekli izleyen ve kelimenin tam anlamýyla her yerde olan ‘büyük birader’dir. Ýnternet baþýnda zaman geçirmeye baþladýðý andan itibaren birey, Google tarafýndan izlenmeye, bir yandan da yönlendirilerek dönüþtürülmeye baþlayacaktýr. Belli bir süre sonunda Google bireyin ilgi alanlarýndan cinsiyetine, tüketim alýþkanlýklarýna, mesleðine kadar pek çok konuda bilgi sahibi olmaya baþlamýþtýr. Bilgi sahibi olmanýn da ötesinde karþýsýna çýkarttýðý seçenekler ile onu dönüþtürmeye de baþlamýþtýr. Ve daha da ötesi toplumsal fabrikanýn bir bireyi olarak internet kullanýcýsý da Google’a sürekli müdahale eder. Eðilimler ve tercihler dinamik ve deðiþkendir, Google’ýn robotlarývi da esnektir ve dönüþüm geçirirler. Bu esneklik ve etkileþim sebebiyle bu yazýlýmlar toplumsal fabrikanýn biyonik bedeninin biyonik robotlarýdýr. Google’ýn görevi toplumsal hayata nüfuz etmektir. Bütün dünyaya yayýlmýþ internet aðlarý ve bu aðlar üzerinden harekete geçen aracýlar düþünüldüðünde Google ve benzerleri internet üzerinden nüfuz ettiði toplumsal hayatýn sermayeleþmesinde merkezi bir konuma oturmuþtur.
Nitekim iletiþimde yaþanan bu muazzam geliþmeye paralel olarak üretim ve dolaþým alanlarýnýn arasýndaki ayrýmlar silikleþerek art zamanlýlýk iliþkisi yerini giderek eþ zamanlýlýk iliþkisine býrakmýþtýr. Aðýr sanayilerde bile ürünler üretilmeden satýlmaya baþlamýþtýr ki bu ancak doðru veriler, bu verilerin doðru analizi ve piyasa eðilimlerinin doðru tespitine dayanýr. Dolayýsýyla maddi olmayan emek süreçlerinin ürünü olan bilgi, üretim ve dolaþým alanlarýný iç içe geçiren güçlü harcý oluþturur. Büyük birader Google bugün, hangi coðrafyada, kimin Ford alacaðýný, Ford’un hangi özelliklere sahip bir otomobili, kaç adet ve ne zaman üreteceðini belirlemek baðlamýnda deðer üretim sürecinde toplumsal yapýyý belirleyen bir konuma yerleþmiþtir. Google Ford’a daha önceden aðda etkileþimler sonucu elde ettiði bilgileri ve bu bilgiler çerçevesinde üretilen otomobili metaya dönüþtürecek iliþkiyi satarak kâr elde eder.
Peki küresel Google fabrikasýnýn üretkenliðinin temeli olan sabit sermayesi nedir? Google’ýn sabit sermayesi maddi olmayan canlý emeðin içerisinde gizlidir. Maddi olmayan emeðin bilgi birikimi ve yeteneði Google’ýn sabit sermayesini oluþturur. Fordist üretim bandýnýn makine parkuru farklý iþlevlere sahip makinelerin yan yana gelmesiyle oluþurken maddi olmayan emek sürecinde farklý yetenek ve birikimlere sahip þirketleþmiþ bireylerin elbirliði üretim bandýný oluþturur. Dolayýsýyla sabit sermayeyi de oluþturan yine maddi olmayan emeðin kendisidir.
Sanayi üretimi, üretim bandý üzerindeki iþbölümünün örgütleniþ yapýsý ile ücretli emeði makinelerin mekanik bir uzantýsýna dönüþtürmüþtü. Ücretli emek, vida sýkmak gibi, düðmeye basmak gibi öznelliði ve özgünlüðü olmayan, mekana ve kronometreye endeksli bir üretim atmosferinde nesneleþerek üretken kýlýndý. Toplumsal fabrikada üretim giderek biyonik bir makinenin ürettiði iliþki düzeyine geçerken üretken emek biyonik makinenin kâr üretme döngüsüne öznelliði ile dahil olan ve dolayýsýyla biyonik makinenin kendisini yeniden üreten bir kimliðe bürünür. Dolayýsýyla, öznellik üretimi söz konusu olduðunda üretken emek biçimlerinin þirketleþmiþ bireyler olmasý bir zorunluluktur. Sermayeyle olan iliþkisinde ancak bu güvenceyle üretken emek yaratýcý faaliyetinde özgürdür ve özgür olmalýdýr. Maddi olmayan emek sürecinde sýkýlan her vida, fabrika emeðinin aksine, yaratýcýlýðý, yeteneði ve özgünlüðü içermek durumundadýr. Bu emek süreci zaman üzerinden ölçülemez. Temel olan toplumsal artý deðer üretiminde harekete geçirdiði güçlerin niteliðidir. Google gibi, maddi olmayan emeðin doðasýna uygun, onu yaratýcýlýðý, yeteneði ve özgünlüðü ile sermayeleþtirmeyi baþarabilen, elbirliðini patron elinden daha çok þirketleþmiþ bireylerin güvencesi altýnda doðallýðýyla geliþtirmenin olanaklarýný yaratmaya çalýþan þirket örgütlenmeleri, kapitalizmin yeni deðer üretim biçiminin öncüleridir.

Olanaklar
Maddi olmayan emeðin hegemonyasý altýndaki üretim süreci sürekli esnek, etkileþime açýk ve mümkün mertebe doðallýðýnda geliþen elbirliðine ihtiyaç duyar. Baþka bir ifadeyle toplumsal fabrikada üretken emek ancak geliþmiþ elbirliði düzeyi sayesinde üretken kýlýnabilir. Ayný zamanda bu elbirliðinin kendisi de maddi olmayan emek tarafýndan üretilir. Kapitalizmin modern döneminde sermaye üretim araçlarýnýn mülkiyeti üzerinden emeðin toplumsallýðýný, elbirliðini tekeli altýna aldý. Bu baðlamda bugün sermayenin bu gücünü yitirmeye baþladýðý söylenebilir, ancak söylenemeyecek olan bu dönüþümün komünist iliþkileri kendiliðinden ortaya çýkardýðýdýr. Örneðin Linux, yazýlým emekçilerinin sermayeden mümkün mertebe baðýmsýz bir elbirliði neticesinde ortaya çýkarttýklarý bir iþletim sistemidir. Microsoft þirketinin, sermaye cephesinden yarattýðý elbirliði sonucu ortaya çýkan Windows’un þirketsiz, patronsuz, ücretsiz, kendi ifadeleriyle ‘özgür’ muadilidir. Ayný zamanda açýk kodludur, yani yaratýlan programýn kodunu görebilir ve istediðiniz gibi müdahale ederek deðiþtirebilirsiniz. Dolayýsýyla ilk bakýþta Linux’un en azýndan kendisivii sermayeleþtirilemez gibi gözükür. Ancak Linux toplumsal üretim ve yeniden üretimde kendisine þirketlerin að sistemlerinde aðýrlýklý bir yer bulmuþtur. Bugün Linux hangi toplumsal iliþkilere hizmet ediyor sorusunu sorduðumuzda bir grup yazýlýmcýnýn ve Linux meraklýsýnýn bilgisayarlarýnýn ötesinde, çok daha geniþ bir etkiye (toplumsallýða) sahip olarak sermayenin üretim süreçlerine hizmet eden að sistemlerinde ve web hizmetlerinde kâr üretim döngüsüne katýlmýþ bir biçimde karþýmýza çýkar. Dolayýsýyla Linux’un bütün o özgün ve ‘özgür’ yönleri onu iliþki üretimi düzeyinde komünist kýlmaya yeterli olmamýþtýr. Maddi olmayan emeðin elbirliði, sermayenin toplumsal iliþkileri metalaþtýrma sürecini devindirdiði oranda sermayenin tahakkümü altýndadýr.
Emeðin kendisinin sabit sermayeye dönüþtüðünü belirtmiþtik. Bu elbette emeðin toplumsal genel zeka ile iliþkisinde de yapýsal deðiþikliklere yol açmýþtýr. Bilgi her zaman için önemli bir silahtýr ve bu yaygýn iletiþim aðlarý toplumsal emeðin birikimi olarak bilginin sermaye tarafýndan kontrolünü giderek zorlaþtýrmaktadýr. Ne var ki sermaye giderek bilginin ve emeðin elbirliðinin doðrudan kontrolü yerine oto-kontrol mekanizmalarýný devreye sokmaktadýr. Bilginin hangi toplumsal iliþkiler içerisinde üretilip çalýþtýrýldýðý temel olduðundan sermaye odak noktasýný toplumsal öznelliklerin yaratýlmasýna kaydýrmýþtýr. Daha basit bir ifadeyle bilgiyi iþletip çalýþtýran þirketleþmiþ bireylerin çýkar iliþkisi temelindeki toplumsallýklarý olduðu sürece sermaye bilginin kendisinin mülkiyetinden kolaylýkla vazgeçebilir. Hatta maddi olmayan emek süreçlerinin verimliliðinin artýrýlabilmesi açýsýndan bilginin serbest dolaþýmýnýn teþvik edilmesi dahi gündeme gelebilir. Bu baðlamda kimi Otonomist Marksistlerin ifade ettiði gibiviii komünizmi, genel zekanýn ve bilginin özgür dolaþýmý baðlamýnda tanýmlamak bizi ancak sermayenin komünizmine götürür.
Sermaye toplumsal fabrikada toplumsal iliþkilerin metalaþtýrýlmasý üzerinden kendisini güvence altýna alýr. Bireylerin þirketleþmesi, sermayenin toplumsal iliþkileri metalaþtýrma gücünün ifadesidir. Sermayenin kendini olumlamasý, emeði bireyleþtirmek, toplumsallýðýný metalaþtýrmaktýr. Emeðin kendini olumlamasý ise komünalliðinin kuruluþudur. Sermayenin bireyciliði ile emeðin komünalliði antagonisttir. Anti-kapitalizm doðrudan toplumsal bir antagonizmayý ifade eder. Sermayeleþmiþ olan insanýn insanla kurduðu çýkar iliþkilerine ve metalarýn metalarla kurduðu toplumsal iliþkiye karþý insanýn insanla kurduðu bütün toplumsal iliþkiler ve toplumsal deðerler hayata karþý hayatýn politik bedenini kurar. Kapitalizme karþý komünalliðin kuruluþu doðrudan politiktir.

i Ayrýca bkz. Diyalektik, sýnýftýr, Otonom sayý 17.
ii K. Marx, Grundrisse,Cilt II, Sol Yay., 2003, s.26.
iii K. Marx, Grundrisse,Cilt II, Sol Yay., 2003, s.174
iv K. Marx, Kapital’e ek: Dolaysýz Üretim Sürecinin Sonuçlarý, çev.: Mustafa Topal, Ceylan Yay., 1999, s.107.
v K. Marx, Grundrisse, Birikim Yay. s. 662
vi Buradaki robot kavramý yazýlým robotlarý anlamýnda kullanýlmýþtýr. Bu küçük yazýlým parçalarý daha çok gözleme ve veri aktarma görevleri yaparak görevlerini gerçekleþtirir.
vii Linux’u paketleyip satan þirketler vardýr, ancak bunlarýn daha çok, farklý Linux parçalarýný bir araya getirip derli toplu paketleme ve destek hizmetini sattýklarýný söylemek daha doðru olacaktýr.
viii Carlo Vercellone, From Formal Subsumption to General Intellect: Elements for a Marxist Reading of the Thesis of Cognitive Capitalism

Yorumlari takip etmek icin: RSS 2.0 You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.